Özbekistan’ın Semerkant şehrinde ‘Çocukların Refahına Yatırım Yapmak: Gelecek Nesillerin Sürdürülebilir ve Adil Kalkınmasına Giden Yol Dünya Zirvesi’ düzenlendi.
NUN Eğitim ve Kültür Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Dr. Esra Albayrak zirve kapsamında gerçekleştirilen ‘Çocuklara Büyük Ölçekte Yatırım’ başlıklı oturumda konuşma yaptı.
Oturuma, Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu Başkanı Khalilur Rahman, Lübnan Cumhurbaşkanı’nın eşi Nimet Avn, Zimbabve Cumhuriyeti liderinin eşi Auxillia Mnangagwa, Kırgızistan Cumhurbaşkanı’nın eşi Aygül Caparova ve eski Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vucic’in eşi Tamara Vucic’in de katıldı.
Zirvenin tüm dünya çocuklarına fayda sağlamasını dileyen Esra Albayrak, Özbekistan Ulusal Sosyal Koruma Ajansı Birinci Başkan Yardımcısı Shakhnoza Shavkatovna Mirziyoyeva ve ekibine teşekkür etti.
Albayrak, İstanbul’dan Hive’ye, Hive’den Buhara’ya, Buhara’dan Semerkant’a uzanan ilim koridorunun yüzyıllar boyunca medeniyetin belki de en güçlü fikri damarlarından biri olduğunu belirterek, kendilerine düşen görevin bu koridoru hayırla ve gururla yad etmek kadar bugünün meseleleri etrafında yeniden hareketlendirmek olduğunu söyledi.
“ALİ KUŞÇU, TARTIŞILMAZ KABÜLLERİ SORGULADI”
Semerkant’ın ilim mirasını düşündüğü zaman kendisine en çok ilham olan isimlerden birinin de Uluğ Bey’in öğrencisi Ali Kuşçu olduğunu dile getiren Albayrak, şöyle konuştu:
“Ali Kuşçu’nun hikayesinden neden ilham aldığıma gelince, onun çağında biliyorsunuz Aristo felsefesinden gelen bir yaklaşım vardı, dünyanın hareketsiz olduğuna inanılırdı. Bu tartışılmaz bir kabuldü aslında bilimsel çalışmalarda fakat Ali Kuşçu bu kabulü sorguladı.
Sorgulayarak şunu söyledi: ‘Deney ve gözlem, dünyanın hareketsiz olduğunu kanıtlamaya yeterli değildir ve dünyanın hareket ediyor olduğunu kabullenmek de bilim dışı olmak zorunda değildir.’ Dolayısıyla sadece ön kabulleri sorgulayarak aslında astronomi biliminin önünü açmıştır Ali Kuşçu.”
“FARKLI SORUNLARIN ÇÖZÜMÜ DE FARKI OLMALIDIR”
Albayrak, bir sosyal bilimci olarak bunu neden önemsediğini vurgulamak istediğini kaydederek, sözlerini şöyle sürdürdü:
“Demek ki herkesin apaçık saydığı sonuçlar, bazen sorgulanması gereken ön kabulleri barındırıyor olabilir. Sosyal bilimlerde de gördüğümüz sonuçlarla onu üreten mekanizmayı sürekli çek etmek gerekir.
Aynı sınıfın içinde 3 çocuk hayal edebilirsiniz. Bu 3 çocuğun da içine kapanıklık durumu yaşadığını görebilirsiniz ama biri akran zorbalığına uğramış olabilir, diğeri ekrana maruz kalmıştır kontrolsüz bir şekilde bundandır.
Bir başkası geçim sıkıntısı yaşıyordur, bir başkası şiddete maruz kalmıştır. Dolayısıyla her 3’ü için de politikayı konuşurken farklı mekanizmaları işletmek zorundasınızdır. Çözümde farklı olmak zorundadır.
İşte ben Semerkant’ın fikri mirasının bunu bize hatırlattığını görüyorum ve sosyal bilimciler olarak hazır cevaplardan önce doğru soruları sormayı, tekil açıklamalardan önce çoğul nedenselliklere odaklanmayı ve kabullerden önce tahkiki öncelememiz gerektiğini düşünüyorum.”
“BİZİM DÜŞÜNCE GELENEĞİMİZ BUNA FIRTAT DİYOR”
Bugün sorulması gereken doğru sorunun “Bir çocuğu belirsizlikler ve hız karşısında bugün nasıl daha dayanıklı yetiştirebiliriz?” olduğunu düşündüğünü ifade eden Albayrak, şu değerlendirmede bulundu:
“Bu soruyu hem 4 evlat annesi olarak hem bir sosyal bilimci ve eğitimci olarak soruyorum. Farklı ekollerin farklı cevaplar verdiğini de biliyorum. Modern pedagojiyi uzun yıllar meşgul eden bir yaklaşım vardı. Mesela ön kabuller dedik.
Ön kabullerden bir tanesi çocuğun zihninin boş bir levha olduğunu uzun yıllar bize anlattı. Oysa gelişim bilimi bugün artık bunun doğru olmadığını, yeni doğan bir bebeğin annesinin sesini tanıyabildiğini, hatta ana dilinin ritmini ayırt edebildiğini bize gösteriyor.
Bizim düşünce geleneğimiz buna fıtrat diyor. Fıtrat kavramı şunu söylüyor, insan bir fıtratla doğar ve hayat da bu fıtratı bozmadan tekamüle erdirme yolculuğudur.”
“İLİŞKİLERE MEYDAN OKUYAN BİR DALGAYLA KARŞI KARŞIYAYIZ”
Albayrak, şöyle konuştu:
“Çocuğun iyi oluşunun bedenen, zihnen, ruhen ve ahlaken gelişimini kuşatması gerektiğini, ailesiyle, toplumla ve belki daha önemlisi bunlardan ve bunlarla beraber ancak gerçekleşecek bir şey, yaratılış gayesiyle barışık bir ilişki içinde olması gerektiğini düşünüyorum.
Bu ilişkiyi kuramayan çocukların da iyi oluş hallerinin bir şekilde sekteye uğradığını görüyoruz. Ne var ki bugünün dünyasında da şunları gözlemlemek mümkün, bu ilişkilere meydan okuyan bir dalgayla karşı karşıyayız.”
“ŞİMDİ İKİNCİ EVREDE YAPAY ZEKAYI KONUŞUYORUZ”
“Çocuklarımızın iyi oluş hallerini tehdit eden algoritmalar maalesef insanın ihtiyacına değil, insanın odağına ve verisine talip bir şekilde çalışıyor. Dolayısıyla dikkatimizi esir alırken irade gücümüzü de zayıflatıyor.” diyen Albayrak, şunları kaydetti:
“Dalganın ilk evresinde sosyal medya gerçek bağları taklit eden bir bağlılık illüzyonu oluşturarak çocuklarımızı bağımlı hale getirdi ve çocuğun düşünce, dil ve duygu bütünlüğünü besleyen gerçek ilişkilerini maalesef zayıflattı.
Şimdi ikinci evrede yapay zekayı konuşuyoruz. Aslında bu mecrada çocuklarımızın güvenliğini yeniden düşünmemiz gerektiğine inanıyorum.
Bu çağda çocuklarımızı korumak, onları her riskten uzak tutmak anlamına elbette gelmiyor ancak onları dayanıklı yetiştirmekle mümkün olabileceğine inanıyorum.”
“ÇOCUK ÖNCE, DOĞRU SORU SORMAYI ÖĞRENMELİDİR”
Albayrak, çocukların yaşadıkları çağın edilgen değil, aktif birer öznesi olmaları isteniyorsa erken dönem çocukluğa yatırım yapılmasının zorunlu olduğunu ifade ederek, şu sözleri kullandı:
“Bunun da bana göre en önemli kollarından bir tanesi sistematik düşünce eğitimi. Zira düşünme kapasitesine sahip olmak onu iyi kullanmayı garanti etmiyor.
Çocuk önce kavramlarla çalışmayı, karşılaştırmayı, sınıflandırmayı, gerekçe göstermeyi ve doğru sorular sormayı öğrenmelidir.”
“BİZDEN ALİ KUŞÇU’NUN CESARETİNİ BEKLİYOR DÜNYA ÇOCUKLARI”
Ali Kuşçu’nun, herkesin durduğuna inandığı dünyanın dönebileceğini düşünmeyi cesaret ettiğini belirten Albayrak, şöyle devam etti:
“Bugün bizden istenen de benzer bir cesaret sanıyorum. Yapay zeka çağının apaçık sayılan kabullerini sorgulamak ve insanın en çok da lehine kararlar almak cesaretini göstermek zorundayız. Yapay zeka algoritmaları neyi başarıyor? Kimin diliyle, kimin verisiyle düşünüyor? Bunları sormak zorundayız.
Aslında burada şunu vurgulamak isterim, öğretmekten çok korumaktan söz ediyorum. Kabulleri sorgulama kabiliyetine en çok da çocuklar sahiptir. Çocuk fıtratı gereği sürekli ‘Neden?’ diye sorar. Bu kabiliyeti zamanla gölgeleyen biz yetişkinleriz çoğu zaman.”
“DÜNYA ÇOCUKLARI BİZDEN ALİ KUŞÇU’NUN CESARETİNİ BEKLİOR”
Albayrak, arzularının bu fıtri merakı korumak olduğunu ve bu soruları bütün çocukların lehine sorabilmeyi ümit ettiğini kaydederek, şöyle devam etti:
“Bugün Gazze’nin, Lübnan’ın, Myanmar’ın çocukları bence bizden tam olarak bunu bekliyor.
İnsanın insanla göz hizasında buluşmasını engelleyen, gücün adaletsiz kullanımını meşrulaştıran korkunç kabulleri hep beraber sorgulamamızı bekliyor. Bizden Ali Kuşçu’nun cesaretini bekliyor dünya çocukları.”
Kaynak: Anadolu Ajansı (AA)
